Kết Thúc Năm Giáp Ngọ, “ Điểm Mặt” Ngựa và… Chủ Ngựa

Năm Âm lịch mang tên Con Ngựa, năm Giáp Ngọ này,  tuy nhuần hai tháng 9, vẫn đang đi qua khá nhanh! Ngày 30 Tết Nguyên Đán, kết thúc năm Giáp Ngọ, nhằm ngày thứ tư, 18/2/ 2015. Ôi! Phải mất 60 năm nữa, vào năm 2074, các bạn  nhờ khoa học tiến bộ, may ra mới được sống thêm một  năm Giáp Ngọ, còn tôi thì không bao giờ! Đã thành nếp, khi sắp kết thúc năm, tôi thường tính sổ, “ điểm mặt” năm ấy. Đối tượng tôi thích “điểm mặt” năm Giáp Ngọ cuối cùng trong đời tôi là… con ngựa và nhân đó, tìm hiểu đôi điều về chủ nhân của nó. Vậy thì ngựa nào? Xin thưa, còn ngựa nào hơn ngựa của cụ Nguyễn Du trong Truyện Kiều!?

Thuở xưa phương tiện đi lại chủ yếu là ngựa và thuyền. Vì thế, trong “Chinh Phụ Ngâm”, nàng chinh phụ đã phân trần với chinh phu rằng mình không được như con ngựa, như chiếc thuyền để tiễn đưa chàng ra mặt trận:

“Ngòi đầu cầu nước trong như lọc,

Đường bên cầu cỏ mọc còn non.

Đưa chàng lòng dặc dặc buồn,

Bộ khôn bằng ngựa, thủy khôn bằng thuyền”.

1/ Trong Truyện Kiều, vào tiết thanh minh nam thanh nữ tú đi chơi xuân, ngựa xe qua lại nối tiếp nhau hết lớp này đến lớp khác như nước chảy:

“Dập dìu tài tử giai nhân

Ngựa xe như nước, áo quần như nêm”.

Trong Hội Đạp thanh ấy, chị em Vườn Thúy thơ thẩn mãi đến lúc “tà tà bóng ngả về tây” mới định “dan tay ra về”…Bỗng “nhạc vàng đâu đã tiếng nghe gần gần”.

Đó là tiếng nhạc ngựa của một văn nhân ( thư sinh) từ xa vọng lại. Có lẽ nhờ được hưởng một nền giáo dục tốt ở gia đình và nhà trường nên phong cách gặp gỡ phái đẹp ở nơi công cộng của chàng thư sinh thật đáng cho đa số bạn trẻ ngày nay học tập. Thật vậy, từ đàng xa, vừa thấy mấy người đẹp, chàng trai trẻ liền “lỏng buông tay khấu bước lần dặm băng”, cầm lỏng dây cương cho ngựa đi thong thả. Và khi “nẻo xa mới tỏ mặt người”, thoáng thấy “hai kiều e lệ nép vào dưới hoa”, chàng vội vàng xuống ngựa…

Đi chơi xuân, Kim Trọng ăn mặc thanh nhã, màu sắc hài hòa; còn con ngựa của chàng, một con ngựa non, sắc trắng như tuyết, đẹp làm sao!

“Tuyết in sắc ngựa câu giòn,

Cỏ pha màu áo nhuộm non da trời”.

Ta bất giác nhớ đến người chiến sĩ và con ngưạ trong câu thơ Chinh Phụ Ngâm:

“Áo chàng đỏ tựa ráng pha,

Ngựa chàng sắc trắng như là tuyết in”.

2/ Nếu có “rau nào sâu ấy” thì cũng có “ngựa nào chủ ấy”. Con ngựa của Mã Giám Sinh đưa Thúy Kiều về Lâm Truy mới khởi hành mà con đường đi của nó cũng báo trước được nỗi bất hạnh triền miên của con đường đời Thúy Kiều:

“Đoạn trường thay lúc phân kỳ!

Vó câu khấp khểnh, bánh xe gập ghềnh”.

Để kịp khai thác “kiếm lời mà ăn”, Mã Giám Sinh quất ngựa phóng như bay mang theo Thúy Kiều trên con đường vạn dặm, cát bụi bay mịt mù:

“Đùng đùng gió giục mây vần,

Một xe trong cõi hồng trần như bay”.

Ngựa của bọn buôn thịt người có sức bền kinh khủng, nó có thể chạy suốt tháng trên “con đường đau khổ”:

“Những là lạ nước lạ non,

Lâm Truy vừa một tháng tròn tới nơi”.

3/ Mã đáo…bất thành công vì nàng Kiều “sẵn dao tay áo tức thì giở ra” nên Tú Bà, con người “đẫy đà”, “nhờn nhợt màu da” ấy, đã bày cho Sở Khanh- cái tay “bạc tình nổi tiếng lầu xanh”- sử dụng con ngựa phi nhanh như đuổi theo gió lừa Kiều đào thoát khỏi lầu Ngưng Bích:

“Rằng ta có ngựa truy phong,

Có tên dưới trướng vốn dòng kiện nhi”.

Hắn ta vỗ ngực “tuyên bố” đao to búa lớn như thế chứ thực ra chẳng có con ngựa “truy phong” nào cả! Mấy con ngựa ấy chỉ chạy lòng vòng quanh các lối mòn giống như chủ của nó luẩn quẩn quanh năm bên chốn lầu xanh kiếm sống!

4/ Trong cảnh biệt ly giữa Kiều và Thúc Sinh, lúc chia tay cũng như khi hai người đã cách biệt, luôn có một nhân vật thứ ba là con ngựa:

“Người lên ngựa, kẻ chia bào,

Rừng phong, thu đã nhuốm màu quan san

Dặm hồng bụi cuốn chinh an,

Trông người đã khuất mấy ngàn dâu xanh”.

Có lẽ, một lần nữa, độc giả lại liên tưởng đến giây phút biệt ly giữa chinh phu và chinh phụ:

“Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy,

Thấy xanh xanh những mấy ngà dâu!

Ngàn dâu xanh ngắt một mầu

Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai!?”

               (Chinh Phụ Ngâm)

Ngắm bức tranh trên, có thể ta chưa nhìn thấy con ngựa của chinh nhân. Vâng, xin hãy nhìn kìa: con tuấn mã khuất giữa ngàn dâu xanh…

5/ Từ Hải, viên tướng biên thùy “râu hùm hàm én mày ngài” hẳn là có nhiều ngựa chiến. Mới hưởng mấy tuần trăng mật, ông tướng nghệ sĩ “gươm đàn nửa gánh non sông một chèo” đã từ giã phu nhân Vương Thúy Kiều để rong ruổi với con chiến mã của mình:

“Nửa năm hương lửa đang nồng,

 Trượng phu thoắt đã động lòng bốn phương,

Trông vời trời bể mênh mông

Thanh gươm, yên ngựa lên đường thẳng giong”.

Tôi xin phép cụ Nguyễn Du, kết thúc bài viết:

Công quê góp nhặt dông dài

Mua vui cũng được một vài phút giây./.

                               

Mai Khâm